Isabel van Opbergen

Haarlem en omgeving

 Ik ben dit werk gaan doen om de dood haar natuurlijke plek in ons leven terug te geven. Omdat ze een fysiek onderdeel is van ons bestaan en onze aardse eindigheid reflecteert in alles wat we doen. We komen en we gaan. Zoals de hele wereld ene iedereen om ons heen.

Ik geloof dat wanneer we een meer ontspannen houding kunnen vormen jegens deze eindigheid, er meer ruimte komt voor liefde en schoonheid. Maar ook dat wanneer iemand overlijdt, het geen eeuwig einde is. Diegene blijft voortleven in herinnering, liefde, geleerde lessen, gedeelde momenten en eventueel spiritualiteit. Dit alles neem je zelf in je eigen leven mee. Het begeleiden van een persoonlijk en passend afscheid is daarom wat mij betreft een eerste stap bij afscheid nemen om deze liefde vorm te geven. Het is dan ook niet mijn taak om je alles uit handen te nemen, maar om je door en met het verdriet en de emoties te begeleiden naar de liefde voor deze persoon. En je het vertrouwen te geven dat de keuzes die je maakt (per definitie) goed zijn. Ik wil je uitnodigen eigenaarschap te nemen, groot of klein, in het vormgeven van het afscheid van je dierbare. Dat geeft houvast in een turbulente tijd, maar zorgt daarnaast ook voor een gevoel van nabijheid met diegene. We noemen de uitvaartweek dan vaak ook niet voor niets “de Heilige dagen”. In vertrouwen en liefde loslaten, de natuur weet wat ze doet. En wij zijn ook natuur. 

Wat is jouw favoriete doehetzelf uitvaarttip?

Oh! Ik kan bijna niet kiezen. Dat ga ik dan dus ook niet doen. Het zelf wassen van de overledene: met zachte doeken, een kaarsje en een muziekje aan. Het is geen grondige schrobbeurt maar een liefdevol ritueel waarin familie of naasten hun geliefde nog eenmaal kunnen aanraken en verzorgen. Daarnaast ben ik ook groot fan van de wade en dan het liefst zelfgemaakt. Mijn grootmoeder had een stoffenwinkel dus de liefde voor mooi textiel zat er bij mij al vroeg in. Bijvoorbeeld een mooi stevig tafelkleed, ooit meegenomen uit Frankrijk of Portugal of de handgequilte deken van je oma. Zolang deze groot genoeg is (en het liefst van natuurlijk materiaal), doet deze prima dienst. Het is naast persoonlijk, duurzaam en niet duur ook een fijn en zacht ritueel om iemand in te wikkelen. 

Dan, het persoonlijk maken van de afscheidsruimte (waar deze ook is, maar nu vind ik uitvaartcentra en aula’s van crematoria vaak bijzonder ongezellig en non-descript): zet (led)kaarsjes neer, hang lange linten op (waarmee je een strik op een kadootje zou maken bijvoorbeeld) aan een gordijnroede/ dwarse bezemsteel/kledingrek en vraag familie, naasten, genodigden een persoonlijke anekdote, foto of tekening mee te nemen. Niet/knijp al deze memento’s aan de linten. Het ziet er prachtig uit en na afloop heb je een stapel heel fijne, extra herinneringen aan je geliefde.

En als laatst, laat je omgeving cateren (of doe het zelf als je dat fijn vindt). Mensen om jullie heen willen maar wat graag iets doen om te helpen of ondersteunen maar weten vaak niet wat en durven ook niet goed concrete voorstellen te doen in angst te “pushy” te zijn. Vraag ze om hun favoriete gerecht te maken of koekjes en taarten te bakken voor tijdens een condoleance moment of de bijeenkomst voor/tijdens of na het afscheid. Ook logistieke klusjes kun je goed uitbesteden aan je omgeving: mooie takken snoeien uit de tuin, het verslepen van stoelen/tafels/kasten om een fijne afscheidsruimte te creëren.

Als jij in de situatie zou staan dat je 2.500 euro te besteden hebt voor een uitvaart, hoe zou je dit dan zelf vormgeven?

Mijn dierbare zelf wassen, verzorgen en aankleden en thuis opbaren. Ik zou in mijn moeders of grootmoeders kast opzoek gaan naar een mooie grote doek als wade om deze persoon in te wikkelen. Mocht ik daar niks vinden, dan naar de stoffenboer op de markt en vragen om een coupon mooie stof van minimaal 2 x 3 meter. 

Er zouden geen fysieke kaarten de deur uit gaan, maar met bijvoorbeeld Canva en een beetje doorzettingsvermogen zou ik daar een digitale kaart in vormgeven om te versturen via whatsapp/signal of mail. In Crematiecentrum Westerhout (Beverwijk) kun je terecht voor een “stille” crematie (á €900). Hierbij wordt de persoon binnengebracht zonder familie. De mensen aldaar zijn heel zorgzaam en liefdevol en ik zou mijn geliefde dan ook met een gerust hart aan hen toevertrouwen. 

Het afscheid zelf zouden we in een thuissetting laten plaatsvinden. In de woonkamer of tuin. Met eigen muziek en fijn informeel: als er iemand wil spreken, zingen, muziek wil maken dan kan dat. Ik zou familie en vrienden vragen hun lievelingssnack of -gerechtje mee te nemen en deze tijdens het afscheid opdienen of uitdelen. Na afloop zou mijn dierbare met eigen vervoer (uit eigen bezit of geleend, een grote station, camperbusje of bestelwagen) naar Westerhout gaan. Familie en vrienden blijven fijn bij elkaar, zwaaien uit en maken misschien daarna een mooie wandeling of iets dergelijks. 

Korter gezegd zou ik een beroep doen op het gemeenschapsgevoel en de creativiteit uit mijn omgeving. 

Wat is je ultieme troostvoer?

Ik hoú van eten dus dit is een moeilijke. De pistou-soep die mijn moeder vroeger maakte op ieders verjaarsdag en haar huidige hit: Perzische tonijnsalade. Hollandse nieuwe met uitjes en zuur van Kesbeke, spana kopita (bladerdeeg gevuld met spinazie, feta en komijnzaad), dolmades, een ouderwetse garnalencocktail, hemelse modder, krentenbol met roomboter en oude kaas. De ouderwetse worstenbroodjes van de banketbakker uit het dorp van mijn grootouders, het paleisgebakje (chipolata) van Huize van Wely omdat ik die elk jaar als traktatie mag op m’n eigen verjaardag, sardines uit blik op een stevig broodje met een dikke laag roomboter. 

Allemaal eten met fijne herinneringen: vakanties toen en nu, samenzijn met familie, de traktaties van mijn lieve grootouders toen ik nog een klein Isabelletje was en bij hen bleef logeren in Limburg met ontzettende heimwee. Waar je een warm gevoel van in je buik krijgt zonder heel ingewikkeld te doen over bestek, servies en tafelmanieren, maar vol smaak, emotie en ambachtelijkheid. 

Als ik het zelf even niet meer weet ga ik dan ook vaak koken op niks af: zelf groentebouillon maken van restanten in de koelkast, een verdwaalde bos radijzen inmaken op zuur, pastasauzen, soepen. Het geeft me rust, troost en een fijn gevoel omdat ik iets maak met liefde en aandacht. (Wat een sentimentele muts ben ik zeg, als ik dit lees haha). Alleen wanneer ik écht verdrietig ben óf heel veel stress heb, kan ik haast niet eten. Dan moet iemand me bijna dwingen en het liefst zo min mogelijk ingewikkeld gedoe voorschotelen. Dus soep, mezzes en hapjes doen het dan het best. Het liefst hartig want dan kom ik beter tot rust op de een of andere manier.

Wat is jouw favoriete filmscene?

Ik moet gelijk denken aan de crematie van Achilles in de (ietwat kitsch) film Troy uit 2004. Daar wordt hij (na in zijn enkel te zijn geschoten met een pijl door Paris waardoor hij, held der helden, toch komt te overlijden) volgens de Griekse traditie gecremeerd. Hij wordt gewassen en gekleed, en er is een hoge houten toren voor hem gebouwd op het strand van Troye. Voor dat zijn goede vriend het vuur ontsteekt, legt hij twee gouden munten op de ogen van Achilles waarmee hij de ponsvaarder Charon kan betalen voor een veilige oversteek van de rivier de Styx. Hoogstwaarschijnlijk ligt dit ook aan mijn jarenlange fascinatie met het oude Griekenland, maar ik vond (en vind) het troostrijk; de rituelen, het eerbetoon, dat het zorgen voor iemands aardse lichaam die persoon kan helpen op zijn verdere reis. Nu ben ik zelf niet per se “religieus” maar vind verbondenheid, liefde en troost in rituelen. Ook in die, die ons er bewust van maken dat we onderdeel zijn van een groter geheel. 

Maar de scene die mij het meest aangreep was het overlijden van Rachel in de Britse serie Cold Feet (2003). Misschien omdat het de eerste keer was dat ik zo’n scene bewust zag en dat deze daarom zo veel indruk maakte, maar bij het terugkijken laatst raakte het me opnieuw. Het is een steengoede dramaserie die met humor en empathie de alledaagse levens volgt van een groep vrienden. Friends maar dan beter, Brits en zonder lachband. 

Het overlijden van Rachel, in de serie van de vrouw van Adam (James Nesbitt) komt dan ook keihard binnen. Ze hebben net hun eerste kindje gekregen, huis gekocht, alles lijkt hen weer (zonder te overdrijven) voor de wind te gaan. Tot dat Rachel wordt aangereden door een truck en in het ziekenhuis komt te overlijden. Het begin van het 5e seizoen, waar ik zo naar uitgekeken had. Waarom nou zij?!

In de aanloop naar haar uitvaart zien we de vrienden en Adam zich klaarmaken voor het afscheid. Wanneer Adam z’n manchetten controleert voor de spiegel, verschijnt Rachel achter hem en zegt zachtjes “Come on, let’s go”. Bij de kerk verzamelt het groepje vrienden en Adam zich voor de deur terwijl de gasten een voor een aan komen. Sommigen hysterisch, anderen totaal onbekend, de ouders die vervreemd zijn geraakt van hun dochter, een lang gemiste vriendin. Wanneer de rouwauto aankomt met Rachel en haar kist wordt uitgehaald, valt het geluid weg. Er ontstaat een soort vacuüm. Heel indrukwekkend in de intimiteit en verstilling. 

Wat ik zo mooi vind aan deze scene (hoewel het eigenlijk meer een hele aflevering is), is dat het mijn inziens heel goed weergeeft wat er met mensen gebeurt bij zo’n verlies (of misschien wel verlies an sich). Er heerst ongeloof maar af en toe komt de keiharde realiteit en daarmee het verdriet toch door. De banaliteit van sommige praktische zaken, die toch ook lucht geven (als je heel lang bezig bent met je manchetknopen, hoef je in ieder geval heel even aan niets anders te denken) en tot humoristische momenten leiden. Het zoeken naar een uitweg terwijl je weet dat die er niet is. De intense warmte en liefde van je omgeving voelen en tegelijkertijd de lethargie die denken aan de toekomst zonder haar met zich meebrengt. Hoe snel al deze emoties elkaar afwisselen als ze niet al door elkaar heen lopen en hoe mensen op elkaar reageren en elkaars emoties compenseren. Het is zo ontzettend menselijk. En hoewel al meer dan 20 jaar oud ook een dikke aanrader. https://www.youtube.com/watch?v=MePFmJ_uPfo

Met welke dromen loop je rond? 

Graag zou ik me verder ontwikkelen in stervensbegeleiding en een thema-pakket te ontwikkelen voor middelbare scholieren omtrent rouw en afscheid nemen.